update
News | 4 Lessen uit het RE:SILIENCE-programma

4 Lessen uit het RE:SILIENCE-programma

Circulaire ondernemers1 hebben een gedeelde missie om bij te dragen aan veerkrachtige communities, ecosystemen en economieën. Maar wat als zij zelf worden geraakt door een crisis? In de tijd van de COVID-19-crisis wordt het duidelijk dat circulaire bedrijven en de mensen die daarin werken zelf ook veerkracht nodig hebben om op een duurzame manier te kunnen bijdragen aan een circulaire economie. Alhoewel impact ondernemers door hun benadering vaak al veerkrachtig zijn, zijn zij niet immuun voor economische tegenslagen.

Om ze te helpen om hun veerkracht te versterken hebben Impact Hub Amsterdam, Goldschmeding Foundation en Amsterdam Impact het RE:SILIENCE-programma ontwikkeld en eind 2020 aangeboden aan ruim 20 circulaire ondernemers. Het programma bestond uit een combinatie van peer-to-peer intervisiesessies, masterclasses over businessmodellen, sales, growth hacking, finance en team, en individuele mentorgesprekken. We verzamelden de vier belangrijkste lessen rondom veerkracht die naar voren kwamen uit het programma

 

Veerkrachtig zijn gaat dus om het zoeken van verbinding zodat je externe tegenslagen niet volledig internaliseert.

01. Houd vertrouwen en contact

Het risico van het verzamelen van lessen in veerkracht is dat het de indruk kan wekken dat het vermogen om door een crisis heen te komen volledig in handen van de ondernemer ligt. Maar zoals Wim van Droffelaar, mentor in het RE:SILIENCE-programma, zegt: “geluk speelt ook een grote rol.” Een belangrijke les tijdens het programma was dan ook voor veel ondernemers dat ze de tegenslagen die de crisis met zich meebrengt niet teveel op zichzelf moeten betrekken. “De problematiek is groot, de crisis is groot, de onzekerheid is groot” (Anneke Sipkens, mentor). Die grote onzekerheid over de situatie kan omslaan naar persoonlijke onzekerheid en onzekerheid over keuzes die gemaakt moeten worden om het bedrijf verder te helpen.

Ondernemen kan een eenzaam proces zijn en als je als ondernemer tijdens een crisis als enige in de positie bent om moeilijke beslissingen te nemen kan dit nog eenzamer voelen. Door de interactie met andere ondernemers en daarin te herkennen dat die onzekerheid bijna universeel is ontstond er voor veel deelnemers uit het programma meer vertrouwen en inspiratie om naar oplossingen te zoeken. Wim van Droffelaar formuleerde het als volgt: “dat je die naald er even naast tilt, dat je elkaar in ieder geval op andere gedachten kan brengen.” Daarnaast kan het sparren met andere ondernemers helpen om je te spiegelen aan de ander en te zien op welke onderdelen je het nog beter kan doen: “Indirect, als je iemand anders case bespreekt, ga je ook zelf nadenken of je meer of minder belang moet hechten aan dat specifieke onderdeel van het leiden van een bedrijf” (Laurens Nolet, Roetz Bikes). Een belangrijke les om veerkracht op te bouwen is dus om andere ondernemers op te zoeken om te zien “dat je hier samen doorheen gaat en dat anderen zich door dezelfde problemen moeten slaan”  (Silvia ten Houten, GoodHout). Veerkrachtig zijn gaat dus om het zoeken van verbinding zodat je externe tegenslagen niet volledig internaliseert.

02. Houd focus op sales en flexibiliteit

Volgens Niki van Wijk2, mentor in het programma, is tijdens een crisis “reflectie en even stilstaan nodig om te doorvoelen wat er gebeurt en om een beter beeld te schetsen”. In het programma leidde deze reflectie er bij deelnemers toe dat ze op een meer bewuste manier hun tijd en aandacht gingen verdelen en met name sales een hernieuwde prioriteit kreeg. Nu er voor veel ondernemers cashflowproblemen ontstaan doordat klantgroepen wegvallen of ze door coronamaatregelen bepaalde diensten niet meer kunnen leveren, ontstaat er een nieuwe urgentie om meer aandacht aan sales te besteden en creatieve oplossingen te zoeken om de cashflow op orde te houden. Anne Pleun van Eijsden van Paper on the Rocks neemt niet alleen uit het programma mee dat het belangrijk is om meer tijd aan sales te besteden, maar ook om deze tijd meer resultaatgericht in te zetten. De training van Jasper Mutsaerts hielp de ondernemers om gestructureerd te kijken op welke vlakken, zoals zichtbaarheid, outbound sales en retentie, de sales nog verbeterd zouden kunnen worden. Hierbij gaf Jasper Mutsaerts ook nog een paar gouden tips, zoals: “focus op de klantgroep met het meeste omzetpotentieel”, “durf afscheid te nemen van mensen die niet verkopen”, “leer van klanten die niet kopen en verbeter continu” en “zet op maandag een omzetdoel en monitor op vrijdag.”

De mentoren uit het RE:SILIENCE-programma waren het erover eens dat er een zekere flexibiliteit en lenigheid nodig is voor veerkracht. In de woorden van Jos van Snippenberg3: “Loslaten van conditionering en datgene wat je altijd hanteerde. Dat vraagt ontvankelijkheid en creativiteit, maar ook lef om nieuwe dingen te proberen en daar nieuwsgierig naar te zijn.” Gideon Loerakker en Esther Weller namen Café de Ceuvel over in een tijd waarin ze geen café mochten zijn en gingen meteen met hun team op zoek naar creatieve oplossingen om toch cashflow te genereren. Ze organiseerden een kerstmarkt, openden een supermarkt-traiteur en gingen cateren voor hotels. Gideon Loerakker zegt dat ze dit soort nieuwe initiatieven opzetten door te “experimenteren en als het goed werkt er liefde in te steken en als het niet goed werkt het snel te laten vallen.” Volgens Christiaan Vette is het goed om altijd kritisch te blijven kijken naar wat je afhankelijkheid per klant, segment en kanaal is en te zorgen voor een spreiding qua profiel. “Ik zal nooit 1 klant tegelijk bedienen, ik bedien er 5, want als de ene klant minder business heeft, heeft een ander het wel.”

Volgens Peter Gersen (mentor) is het “juist in een crisis belangrijk om te kijken waar je kansen liggen en welke mensen je meekrijgt.” Ook deelnemers in het programma zagen het belang om in gesprek te blijven met partners en vaste klanten om deze moeilijke tijd te overbruggen. Zo heeft Lucas Mol van de Groene Afslag een Doornroosje-actie opgezet waarbij hij zijn klanten vraagt om een voucher te kopen voor een happening in 2021 om de Groene afslag na de lockdown wakker te komen kussen. David Peters (mentor) geeft het advies om variabele kosten te verlagen en te proberen om deals te maken met gesloten beurs. Wat betreft flexibiliteit zegt hij het volgende: “Ik denk dat heel belangrijk is niet te vast te zijn in je ideeën en juist open te staan voor nieuwe dingen en verandering. En tegelijkertijd, dat is dan een beetje de keerzijde van die medaille, wel de focus te houden op wat de kern van je idee is.” Een belangrijk les is dus om flexibiliteit en focus met elkaar te combineren.

 

“Ik denk dat heel belangrijk is niet te vast te zijn in je ideeën en juist open te staan voor nieuwe dingen en verandering. En tegelijkertijd, dat is dan een beetje de keerzijde van die medaille, wel de focus te houden op wat de kern van je idee is.”
David Peters, mentor

03. Houd oog voor de lange termijn en het grotere plaatje

Volgens Joost Leeflang (mentor) is het tijdens een crisis belangrijk “dat je je niet met de waan van de dag inlaat. Dus dat je uiteindelijk wel het overzicht kan houden.” Ook David Peters (mentor) denkt dat het belangrijk is om de langetermijnvisie of het langetermijndoel vast te houden. Het kan dan helpen om terug te gaan naar het waarom. “Waarom zijn we ooit met dit idee of met deze onderneming gestart? In de dagelijkse wervelwind van activiteiten kan dat nog wel eens uit het oog worden verloren.” Joop Janssen (mentor) sluit zich daarbij aan: “Nu alles verandert, is het goed om naar nieuwe patronen te kijken en terug te gaan naar waarom je dit bedrijf bent begonnen, je doelen en waarden. Koppel dit vervolgens aan de huidige situatie.” Het is dus belangrijk om uit te zoomen om zowel een toekomstperspectief als een breder perspectief te krijgen. Bij Gideon Loerakker heeft het programma geholpen om breder te leren kijken,” dus alle componenten van het bedrijf even onder de loep te nemen en als het niet goed gaat breder te kijken dan alleen financiën.”

Tijdens de training van Moniek Tiel Groenestege van Business Model Inc werden verschillende componenten van het bedrijf onder de loep genomen en kregen de deelnemers een inkijkje in de zes belangrijkste trends van businessmodelinnovatie: van producten verkopen naar diensten; van shareholder naar stakeholder; van fysiek naar digitaal; van een pijplijn-businessmodel naar een platform; van incrementeel naar exponentieel; en van lineair naar circulair. Alhoewel deelnemers uit het programma graag inspelen op sommige van deze trends zoals de shift van lineaire naar circulaire businessmodellen, waren ze juist kritisch op de wenselijkheid van sommige andere trends zoals de shift van fysiek naar digitaal. Nu veel ondernemers gedwongen zijn om deze shift te maken komen ook de nadelen ervan aan het licht. Kortom, passend bij echte impact-ondernemers werd er kritisch nagedacht over de trends die er zijn en hoe daarop ingespeeld kan worden, zodat zowel de commerciële als de sociale missie van de organisatie wordt gediend.

Het herkennen van trends vanuit de dagelijkse problemen is volgens Joost Leeflang een belangrijke vaardigheid voor het ontwikkelen van veerkracht. “Je ziet ook altijd dat een versnelling gaande is van wat er uiteindelijk toch moet gebeuren (Joost Leeflang).” Barbara Putman Cramer van BYBORRE ziet dat ook in de mode-industrie waarin zij werkzaam zijn: “Onze oplossing is iets wat alle merken die met textiel werken nu nodig hebben. Namelijk flexibel, virtueel, op maat en vraaggestuurd textiel ontwikkelen en produceren. Dat hadden we voorzien, maar door COVID-19 is de vraag versneld.” Bij Studio Jux leidde de crisis tot een versnelling van sommige plannen: “Ik was bijvoorbeeld al voor de coronacrisis bezig met upcycled sari’s, maar de crisis heeft dat versneld omdat er geen stof het land inkwam om jurken te gaan maken (Jitske Lundgren).” Een belangrijke les die deelnemers uit het programma meenemen is dus om meer tijd te besteden aan strategie en ondanks alle uitdagingen die er nu spelen ook aandacht te blijven houden voor langetermijnplannen.

Besteed meer tijd aan strategie en blijf ondanks alle uitdagingen die er nu spelen ook aandacht houden voor langetermijnplannen.

04. Houd een betrokken en gezond team

Een crisis managen hoef je niet alleen te doen, want je kan er ook je team bij betrekken. Dat kan vervolgens helpen om niet opgeslokt te worden door de waan van de dag, je te richten op waar je goed in bent en ruimte te creëren voor de allerbelangrijkste zaken. Als je meer wilt delegeren, “dan is het ook belangrijk om het team voldoende informatie te geven over de financiële situatie en de manier waarop ze een bijdrage kunnen leveren” (Niki van Wijk, mentor). Daarnaast kan je nog overwegen om hetgeen waar je geen expertise in hebt uit te besteden “en dan te zorgen dat iemand anders, die dat wel heeft, de verantwoordelijkheid ervoor neemt” (Anneke Sipkens).

De vraag over hoe je het best je team kan inzetten speelde bij meerdere deelnemers in het programma. Bij Innofest hebben ze dit aan het begin van de crisis opgelost door simpelweg te kijken naar wat er op dat moment nodig was en wie zich daarvoor wilde inzetten, waardoor medewerkers nieuwe rollen kregen. Voor veel ondernemingen gold dat werknemers niet meer hun kerntaken konden vervullen doordat werkzaamheden wegvielen. In sommige gevallen pasten de medewerkers niet meer bij de nieuwe werkzaamheden en moest er, hoe pijnlijk ook, afscheid worden genomen van bepaalde teamleden. 

Daarnaast was er ineens de uitdaging hoe medewerkers te motiveren in een anderhalvemetereconomie waarin er weinig ruimte is voor sociaal contact en serendipiteit. BYBORRE en de Verspillingsfabriek, die gewoonlijk al veel aandacht besteedden aan organisatiecultuur blijven in de crisis investeren in een gezond en gemotiveerd team. Bij BYBORRE wordt er bijvoorbeeld geëxperimenteerd met dagelijkse virtuele stand-ups en stilstaan bij het behalen van gedeelde successen. Bij de Verspillingsfabriek wordt er zoveel mogelijk ruimte gegeven aan dagelijkse sociale communicatie. Een belangrijke les die naar voren kwam uit een intervisiesessie is om te zorgen voor persoonlijke aandacht voor de mensen binnen je team. Veerkracht vraagt dus om continue aandacht: voor de mensen binnen je team, sales, de strategie van je bedrijf en niet te vergeten jezelf; om open te blijven staan om dingen anders te doen en tegelijkertijd focus te houden om een duurzame impact te kunnen maken. 

Meer tips

Wil je meer weten over hoe je als ondernemer veerkrachtig blijft? Tot 1 maart 2021 is onze zesdelige masterclass-serie The Impact Entrepreneurs | Resilience edition gratis te volgen. 

Notes

1  “Circulair ondernemen is ondernemen op een manier die het hergebruik van producten en grondstoffen maximaliseert en hun waardeverlies minimaliseert.” (www.circulairondernemen.nl)

2 Zie hier de quickscan die Niki van Wijk heeft ontwikkeld om de veerkracht van organisatie in kaart te brengen 

3 Zie in dit artikel meer tips van Jos van Snippenberg om je organisatie veerkrachtiger te maken

 

Het RE:SILIENCE-programma is een initiatief van Goldschmeding Foundation, Amsterdam Impact en Impact Hub Amsterdam.

Tekst: Amba van Erkelens, PhD-onderzoeker aan de Vrije Universiteit op het gebied van Social Entrepreneurship, Sustainable Entrepreneurship, Circular Entrepreneurship en Hybrid Organising.